Bəzi Avropa ölkələrində dövlət universitetlərində təhsil haqqı yoxdur və ya çox aşağıdır. Almaniya, Norveç, Çexiya, Avstriya, İtaliya, Fransa və Polşa müqayisədə: harada ödəmirsiniz, hansı şərtlə və gizli xərclər nələrdir.
Bəzi Avropa ölkələrində dövlət universitetlərində təhsil haqqı yoxdur və ya çox aşağıdır. Almaniya, Norveç, Çexiya, Avstriya, İtaliya, Fransa və Polşa müqayisədə: harada ödəmirsiniz, hansı şərtlə və gizli xərclər nələrdir.
Xaricdə ödənişsiz təhsil bir çox ailə üçün əsas sualdır. Yaxşı xəbər budur ki, Avropada bir neçə ölkədə dövlət universitetlərində təhsil haqqı yoxdur və ya çox aşağıdır. Pis xəbər isə odur ki, "ödənişsiz" heç vaxt "xərcsiz" demək deyil — yaşayış, sığorta və sənəd xərcləri həmişə qalır. Bu yazıda hansı ölkələrdə təhsil haqqı ödəmədiyinizi, hansı şərtlə və real xərcin nə olduğunu müqayisə edirik.
Almaniya ödənişsiz təhsilin ən tanınmış ünvanıdır. Dövlət universitetlərinin böyük hissəsində bakalavr və magistr təhsili haqqı yoxdur, hətta qeyri-Aİ tələbələr üçün də. Tələbə yalnız hər semestr təxminən €150–350 məbləğində semestr haqqı ödəyir, bu da nəqliyyat kartı və xidmətləri əhatə edir. Vizadan əvvəl isə bloklanmış hesab (Sperrkonto) tələb olunur. Ətraflı: Almaniyada təhsil bələdçisi.
Norveç uzun müddət bütün tələbələrə ödənişsiz idi, ancaq son dövrdə qeyri-Aİ tələbələr (azərbaycanlılar daxil) üçün təhsil haqqı tətbiq olundu. Aİ/Aİİ vətəndaşları və doktorantura tələbələri üçün təhsil hələ də ödənişsizdir. Üstəlik Norveç Avropanın ən baha ölkələrindəndir, yaşayış xərci yüksəkdir. Ətraflı: Norveçdə təhsil bələdçisi.
Çexiyada dövlət universitetlərində çex dilində təhsil hamı üçün ödənişsizdir, azərbaycanlılar da daxil. Tək şərt çex dilini öyrənməkdir. İngilisdilli proqramlar isə ödənişlidir, ancaq qiymət Avropa üçün münasibdir (illik təxminən €2.000–10.000). Ətraflı: Çexiyada təhsil bələdçisi.
İtaliyada dövlət universitetləri ödənişlidir, ancaq təhsil haqqı ailə gəlirinə (ISEE göstəricisinə) görə hesablanır. Aşağı gəlirli tələbə demək olar ki, heç nə ödəmir. Üstəlik regional DSU təqaüdləri təhsili yataqxana və yeməklə birlikdə tam ödənişsiz edə bilər. Bu səbəbdən İtaliya bəzən Almaniyadan da sərfəli çıxır. Ətraflı: İtaliyada təhsil bələdçisi.
Bu üç ölkədə təhsil tam ödənişsiz olmasa da, haqq aşağıdır. Avstriyada qeyri-Aİ tələbələr üçün dövlət universiteti haqqı semestrdə təxminən €726-dır. Fransada dövlət universitetlərinin illik haqqı bir çox ölkə ilə müqayisədə aşağıdır. Polşada isə polyak dilində təhsil ödənişsiz, ingilisdilli proqramlar isə münasib qiymətlidir.
Hər biri haqqında ətraflı oxuyun: Avstriyada təhsil, Fransada təhsil və Polşada təhsil.
| Ölkə | Dövlət uni təhsil haqqı | Əsas şərt |
|---|---|---|
| Almaniya | Yoxdur (semestr haqqı €150–350) | Bəzi proqramlar alman dilində; Sperrkonto |
| Norveç | Aİ: yox; qeyri-Aİ: var | Yaşayış çox baha; qaydalar dəyişib |
| Çexiya | Çex dilində yoxdur | Çex dili (B2) |
| İtaliya | Gəlirə görə €0–4.000 | ISEE; DSU təqaüdü ilə praktiki ödənişsiz |
| Avstriya | ~€726/semestr (qeyri-Aİ) | Alman dili üstünlük |
| Fransa | Aşağı dövlət haqqı | Fransız və ya ingilis dili |
| Polşa | Polyak dilində yoxdur | Polyak dili; ingiliscə münasib |
Təhsil haqqından əlavə yaşayış xərcini də ödəmək istəyirsinizsə, tam ödənişli təqaüdlər ən yaxşı yoldur. DAAD (Almaniya), Erasmus Mundus (Avropa İttifaqı) və Stipendium Hungaricum (Macarıstan) kimi proqramlar həm təhsili, həm də yaşayışı qarşılayır. Bütün təqaüd seçimlərini təqaüdlər səhifəmizdən nəzərdən keçirə bilərsiniz.
Bəli, Avropada bir neçə ölkədə dövlət universitetlərində təhsil haqqı yoxdur. Almaniyada qeyri-Aİ tələbələr üçün də təhsil haqqı yoxdur, Çexiyada çex dilində, Polşada polyak dilində təhsil ödənişsizdir. Ancaq "ödənişsiz" xərcsiz demək deyil — yaşayış və sığorta xərcləri həmişə qalır.
Almaniyada dövlət universitetlərinin böyük hissəsində bakalavr və magistr təhsili haqqı yoxdur, bu qayda qeyri-Aİ tələbələrə də aiddir. Tələbə yalnız hər semestr təxminən €150–350 məbləğində semestr haqqı ödəyir. Bu haqq nəqliyyat kartını və xidmətləri əhatə edir.
Artıq yox. Norveç əvvəllər bütün tələbələr üçün ödənişsiz idi, ancaq son dövrdə qeyri-Aİ tələbələr üçün təhsil haqqı tətbiq olundu, azərbaycanlılar da bu qrupa daxildir. Təhsil yalnız Aİ/Aİİ vətəndaşları və doktorantura tələbələri üçün ödənişsiz qalıb.
Tək şərt çex dilini öyrənməkdir (B2 səviyyəsi). Çex dilində dövlət universitetlərində təhsil hamı üçün ödənişsizdir, azərbaycanlılar da daxil. İngilisdilli proqramlar isə ödənişlidir və illik təxminən €2.000–10.000 arasında dəyişir.
İtaliyada dövlət universitetlərində təhsil haqqı ailə gəlirinə, yəni ISEE göstəricisinə görə hesablanır və €0–4.000 arasında dəyişir. Aşağı gəlirli tələbə demək olar ki, heç nə ödəmir. Regional DSU təqaüdləri isə təhsili yataqxana və yeməklə birlikdə praktiki ödənişsiz edə bilər.
Yaşayış ödənişsiz təhsilin ən böyük gizli xərcidir, şəhərdən asılı olaraq aylıq təxminən €700–1.200 lazımdır. Bundan əlavə tibbi sığorta əksər ölkələrdə məcburidir. Tərcümə, apostil, viza rüsumu və yol xərci kimi sənəd xərcləri də var.
Almaniya kimi bəzi ölkələr vizadan əvvəl bank hesabında müəyyən məbləğin olmasını tələb edir. Buna bloklanmış hesab, Almaniyada isə Sperrkonto deyilir. Ona görə təhsil haqqı olmayan ölkə seçəndə də bu məbləği əvvəlcədən planlaşdırmaq lazımdır.
Bəli, tam ödənişli təqaüdlər həm təhsil haqqını, həm də yaşayış xərcini qarşılayır. DAAD (Almaniya), Erasmus Mundus (Avropa İttifaqı) və Stipendium Hungaricum (Macarıstan) belə proqramlardandır.