Azərbaycan dövlət təhsil sənədlərini elektron formata keçirir. E-diplomu necə yoxlamaq, apostil etmək və xarici universitetə təqdim etmək — dünya təcrübəsi ilə tam bələdçi.
Azərbaycan dövlət təhsil sənədlərini elektron formata keçirir. E-diplomu necə yoxlamaq, apostil etmək və xarici universitetə təqdim etmək — dünya təcrübəsi ilə tam bələdçi.
Azərbaycan 2026-cı ildən kağız diplom və attestatlardan elektron sənədlərə keçir. Yeni məzunlar diplomlarını artıq myGov elektron kabinetində alacaq. Bu, böyük irəliləyişdir, ancaq xaricdə təhsil almağa hazırlaşan tələbələrdə haqlı suallar yaradır: elektron diplomu necə təsdiqlətmək olar, apostil necə edilir və kağıza alışmış xarici universitet e-diplomu qəbul edəcəkmi? Bu yazıda həm Azərbaycandakı yeni sistemi, həm dünya təcrübəsini, həm də sizin üçün konkret addımları izah edirik.
Nazirlər Kabinetinin 2026-cı il 7 yanvar tarixli qərarları ilə dövlət təhsil sənədləri tam elektron formata keçirildi. Bu qərarlar sənədlərin kağız üzərində verilməsini tənzimləyən 2010-cu il tarixli köhnə qaydanı ləğv etdi. Yəni bundan sonra diplom və attestatlar kağız üzərində çap edilib təqdim olunmayacaq, əsl sənəd elektron formada olacaq.
Sənədlər TMİS-də (Təhsil Mərkəzləşdirilmiş İnformasiya Sistemi) yaradılır və EHİS (Elektron Hökumət İnformasiya Sistemi) vasitəsilə myGov portalına çatdırılır. Hər sənəd gücləndirilmiş elektron imza ilə imzalanır — məhz bu imza sənədə hüquqi qüvvə verir və onun notarial təsdiqinə imkan yaradır.
Diplom məzuniyyətdən sonra avtomatik hazırlanır, ayrıca müraciət tələb olunmur. Sənəd təxminən 10 iş günü ərzində hazır olur və siz onu istənilən vaxt myGov elektron kabinetinizdən yükləyə, çap edə və elektron paylaşa bilərsiniz.
Artıq kağız diplomu olanlar narahat olmasın. Köhnə kağız sənədlər etibarlı qalır — yeni qayda yalnız bundan sonra veriləcək sənədlərə aiddir. Keçmiş məzunların qeydləri isə tədricən TMİS-ə köçürülür ki, onlar da rəqəmsal yoxlanıla bilsin.
Hər elektron sənədin üzərində onlayn yoxlamaya imkan verən kod (ştrix-kod, bəzi hallarda QR-kod) olur. Bu kod vasitəsilə istənilən tərəf sənədin həqiqiliyini elektron təsdiqləyə bilər. Təhsil arayışları üçün Nazirliyin xüsusi yoxlama səhifəsi var — orada identifikasiya nömrəsi və doğum tarixi ilə sənəd yoxlanılır, yüklənir və çap edilir.
Sənəd elektron imzalı olduğu üçün onu notariusda təsdiq etdirmək də mümkündür. Bu, sonradan apostil və xarici təqdimat üçün vacibdir — çünki bir çox ölkə sənədin kağız, təsdiqli variantını istəyir.
Azərbaycan tək deyil — dünyada onlarla ölkə təhsil sənədlərini rəqəmsallaşdırıb. Ancaq burada iki fərqli model var və onları qarışdırmamaq lazımdır.
Bu modeldə kağız diplom qalır, sadəcə onun həqiqiliyini onlayn reyestrdən yoxlamaq olur. Ən məşhur nümunə Çindir: Çin universitetlərinin diplomları CHSI (chsi.com.cn) portalından yoxlanılır və xarici universitetlər çox vaxt kağız diploma yox, məhz bu onlayn təsdiq hesabatına etibar edir. Bənzər sistemlər Hollandiyada (DUO diploma reyestri), Türkiyədə (e-Devlet məzuniyyət sənədi), Qazaxıstanda (dvic.kz) və Rusiyada işləyir.
Bu modeldə diplomun özü elektron faylıdır — kağız yalnız çıxarışdır, əsl sənəd rəqəmsaldır. Avropa İttifaqının Europass Rəqəmsal Sertifikatları (elektron möhürlə imzalanır), Maltanın milli blokçeyn diplomları, Sinqapurun OpenCerts sistemi və BƏƏ-nin UAE Pass tətbiqi bu qrupdadır. Azərbaycan da məhz bu, daha müasir kateqoriyaya keçir. Yəni sistemimiz kağıza əlavə yoxlama qoyan ölkələrdən bir addım öndədir.
| Ölkə / sistem | Model | Necə yoxlanılır |
|---|---|---|
| Çin — CHSI | Rəqəmsal yoxlama | Onlayn təsdiq hesabatı (WES birbaşa qəbul edir) |
| Aİ — Europass (EDC) | Doğuşdan-rəqəmsal | eIDAS elektron möhür, avtomatik yoxlama |
| Hollandiya — DUO | Rəqəmsal yoxlama | DigiD ilə giriş, rəsmi PDF çıxarış |
| Türkiyə — e-Devlet | Rəqəmsal yoxlama | QR + təsdiq kodu, e-imzalı sənəd |
| Azərbaycan — TMİS | Doğuşdan-rəqəmsal | e-imza + kod, myGov onlayn yoxlama |
Beynəlxalq səviyyədə vahid standart da formalaşır: W3C Doğrulana bilən Sertifikatlar texnologiyası və Groningen Bəyannaməsi Şəbəkəsi milli reyestrləri bir-birinə bağlayır. Yəni istiqamət aydındır — gələcəkdə diplomlar tamamilə rəqəmsal, daşına bilən və avtomatik yoxlanılan olacaq.
Apostil — sənədin üzərindəki imza və möhürün həqiqiliyini təsdiqləyən beynəlxalq möhürdür (sənədin məzmununu yox, imzanı təsdiqləyir). Azərbaycan Haaqa Apostil Konvensiyasının üzvüdür, ona görə Konvensiya ölkələri üçün ayrıca konsul legallaşdırması tələb olunmur. Apostil və tərcümə prosesini ayrıca sənədlərin apostili bələdçisində ətraflı izah etmişik.
Burada vacib bir həqiqət var: Azərbaycan hazırda elektron apostil (e-Apostil) vermir. Ölkəmiz yalnız kağız apostil verir, ancaq apostilləri onlayn yoxlamaq üçün Ədliyyə Nazirliyinin elektron reyestri işləyir. Təhsil sənədlərinə apostili Xarici İşlər Nazirliyi qoyur (ASAN xidmət mərkəzləri vasitəsilə), notarial surət və tərcüməyə isə apostili Ədliyyə Nazirliyi qoyur. Rüsum 10 manatdır, müddət təxminən 5 iş günü.
Dünyada isə elektron apostil artıq reallıqdır: Çin (2025), Fransa, Türkiyə, Böyük Britaniya və onlarla ölkə rəqəmsal sənədə birbaşa e-apostil qoya bilir. Azərbaycanın da vaxtla bu komponentə keçməsi gözlənilir, çünki e-diplomla köhnə kağız-apostil sistemi bir müddət yan-yana işləməli olacaq.
Ən çox verilən sual budur. Qısa cavab: bəli, rəqəmsal format artıq geniş qəbul olunur və hətta üstünlük verilir — ancaq bir şərtlə. Xaricdə həlledici olan kağız-yoxsa-rəqəmsal deyil, sənədin mənbəyinə qədər yoxlanıla bilməsidir. QR-kodlu, verifikasiya linkli, universitetin təsdiqindən keçən elektron diplom rahat qəbul olunur. Rədd edilən isə tələbənin özünün göndərdiyi, heç bir yoxlama körpüsü olmayan sərbəst PDF-dir — hətta kağız orijinalın skanı olsa belə.
İki mərhələni ayırmaq vacibdir. Müraciət mərhələsində demək olar hər yerdə adi skan kifayət edir. Qeydiyyat (qəbulu tamamlama) mərhələsində isə rəsmi kanalla gələn və ya təsdiqli, apostilli sənəd tələb olunur.
Azərbaycanlılar üçün bir texniki incəlik də var: Avropanın eIDAS elektron imza sistemi yalnız Aİ daxilində avtomatik tanınır. Azərbaycanın öz elektron möhürü Aİ-nin etibar siyahısında olmadığına görə, Avropa universitetləri e-diplomun daxili imzasına avtomatik etibar etmir — onun əvəzinə ya apostil, ya da öz yoxlamalarını istəyirlər. Yəni sadə e-fayl xaricdə "özünü sübut edən" sənəd deyil.
Maraqlıdır ki, tanınma mərkəzlərinin özü artıq rəqəmsala keçib: İtaliyanın CIMEA sistemi blokçeyn təsdiqli PDF verir, Almaniyanın ZAB mərkəzi elektron möhürlü sənəd çıxarır, uni-assist isə "verifikasiya kodlu diplom rəsmi sayılır" deyə açıq yazır. Diplom tanınması və nostrifikasiya prosesini ayrıca bələdçidə izah etmişik.