Azərbaycan dövləti hər il 500 nəfərin dünyanın nüfuzlu universitetlərində təhsilini tam maliyyələşdirir. Kimlər müraciət edə bilər, nələr ödənilir, müsahibə necə keçir və qalib hansı öhdəlik götürür — rəsmi qaydalara əsaslanan tam bələdçi.
Azərbaycan dövləti hər il 500 nəfərin dünyanın nüfuzlu universitetlərində təhsilini tam maliyyələşdirir. Kimlər müraciət edə bilər, nələr ödənilir, müsahibə necə keçir və qalib hansı öhdəlik götürür — rəsmi qaydalara əsaslanan tam bələdçi.
Azərbaycanlı tələbə üçün xaricdə tam maliyyələşdirilmiş təhsilin ən böyük qapısı elə öz dövlətimizin proqramıdır. "Gənclərin xarici ölkələrin nüfuzlu ali təhsil müəssisələrində təhsil almalarına dair Dövlət Proqramı" hər il 500 nəfərin təhsil haqqını, yaşayışını, sığortasını və yol xərcini qarşılayır. Proqram 2028-ci ilə qədər uzadılıb və Stanford, Oxford, ETH Zürich kimi universitetlərdə oxuyan azərbaycanlıların böyük hissəsi məhz bu yolla gedib. Bu yazıda rəsmi qaydalara əsaslanaraq bütün şərtləri addım-addım izah edirik.
Proqram Prezidentin 28 fevral 2022-ci il tarixli Sərəncamı ilə təsdiqlənib, 12 avqust 2024-cü il Sərəncamı ilə isə 2028-ci ilə qədər uzadılıb. Maliyyə mənbəyi Dövlət Neft Fondudur, icranı Elm və Təhsil Nazirliyinin Dövlət Proqramı İdarəetmə Qrupu (DPİQ) aparır. Bütün rəsmi məlumatlar dp.edu.az portalında dərc olunur.
Proqram üç pillədə maliyyələşdirmə verir: bakalavriat, magistratura və doktorantura (doktorantura pilləsi son illərdə əlavə olunub). Yalnız əyani təhsil sayılır; distant, qiyabi, "executive" və dərəcə verməyən proqramlar qarşılanmır. Sahə seçimi də sərbəst deyil: hökumət 15 prioritet istiqamət müəyyən edib — İT, mühəndislik, verilənlərin təhlili, fundamental elmlər, səhiyyə, təhsil, energetika, maliyyə, memarlıq və dizayn, kənd təsərrüfatı və digər sahələr.
Aylıq yaşayış normaları ölkədən asılıdır və rəsmi qaydanın əlavəsində təsbit olunub. Bir neçə nümunə:
| Ölkə | Aylıq norma |
|---|---|
| ABŞ | $1.800 (Nyu-York, Boston kimi böyük şəhərlərdə $2.300) |
| Böyük Britaniya | £1.300 (London £1.500) |
| Almaniya, Fransa, Hollandiya | €1.500 |
| İsveçrə | €1.900 |
| İtaliya, İspaniya | €1.200 |
| Polşa, Macarıstan | €1.000 |
| Yaponiya | $1.900 |
| Koreya, Sinqapur | $1.500 |
Ümumi şərtlər hər üç pillə üçün eynidir: Azərbaycan vətəndaşlığı, təsdiqlənmiş siyahıdakı universitetdən qəbul məktubu və tədris dilini CEFR üzrə ən azı C1 səviyyəsində təsdiq edən beynəlxalq sertifikat (IELTS, TOEFL, Duolingo, TestDaF, DELF, DELE, CILS, HSK, TOPIK, JLPT və digərləri qəbul olunur). Yaş həddi yoxdur — bu, rəsmi cavablarla təsdiqlənir.
Buraxılış sinfi şagirdi və ya tam orta təhsilli olmaq lazımdır. DİM qəbul imtahanında texniki, təbiət, səhiyyə və tibb qrupları üzrə ən azı 400, digər sahələr üzrə ən azı 550 bal tələb olunur. Güclü alternativlər də var: IB, A-Level və ya AP nəticəsi olanlardan nə DİM balı, nə də dil sertifikatı istənilir; SAT/ACT nəticəsi 75%-dən yuxarı olanlar DİM-dən azaddır; beynəlxalq fənn olimpiadası medalçıları isə həm DİM-dən, həm müsahibədən azad olunur.
Bakalavr diplomu (və ya sonuncu kurs tələbəsi statusu) lazımdır. Ümumi orta müvəffəqiyyət göstəriciniz (ÜOMG) 100 ballıq şkalada ən azı 81 olmalıdır. Əlavə olaraq son 6 ayda alınmış, Nazirliyə ünvanlanmış ən azı 2 tövsiyə məktubu tələb olunur — biri mütləq akademik olmalıdır.
Magistr dərəcəsi (və ya sonuncu kurs) lazımdır, ÜOMG tələbi yoxdur. İki fərqli şərt var: qəbul məktubu şərtsiz olmalıdır və namizəd Azərbaycandakı bir ali məktəblə təhsildən sonra 5 il işləmək barədə razılıq əldə etməlidir — müqavilə üç tərəfli (Nazirlik, iştirakçı, yerli universitet) imzalanır.
Nazirlik hər il universitet və proqramların təsdiqlənmiş siyahısını dərc edir — müraciət yalnız bu siyahıdakı universitet + ixtisas kombinasiyasına mümkündür. Siyahı üç beynəlxalq reytinq əsasında qurulur: Times Higher Education, QS və ARWU (Şanxay). Hazırda siyahıda 30-dan çox ölkənin 230-a yaxın universiteti və 4.000-dən çox proqramı var; siyahı hər il yanvarda yenilənir.
İki vacib qayda: reytinqlərdə ilk 10-luqda olan universitetə qəbul alan namizəd siyahıda olmayan ixtisasa da müraciət edə bilər ("top-10" istisnası). Doktoranturada isə yalnız bu reytinqlərdə ilk 200-lükdə olan universitetlər sayılır.
Sənədlər arasında qəbul məktubu, attestat və ya diplom, C1 dil sertifikatı, pillə üzrə əlavə sənədlər, oğlanlar üçün hərbi bilet və ya möhlət arayışı, həmçinin AZS-086/1 formalı sağlamlıq arayışı var. İngilis, rus və türk dilindəki sənədlərə tərcümə lazım deyil; digər dillərdə notariat təsdiqli Azərbaycan dilinə tərcümə tələb olunur.
Şərtli qəbul məktubu ilə də müraciət mümkündür, ancaq yalnız icazə verilən şərtlərlə: attestat, attestat balı, "predicted" qiymətlər, depozit, transkript və ya diplom. Məktubda bunlardan kənar hər hansı şərt varsa, sənəd yararsız sayılır.
Müsahibə 50 ballıq şkala ilə qiymətləndirilir, keçid üçün ən azı 40 bal lazımdır. Komissiya elmi düşüncəni, məntiqi mühakiməni, ünsiyyət bacarıqlarını və özünəinamı qiymətləndirir; söhbət Azərbaycan dilində və (və ya) tədris dilində aparılır, gedişat yazıya alınır. Beynəlxalq olimpiada medalçıları və "Yüksəliş" müsabiqəsinin qalibləri müsahibədən azaddır.
Proqram başlayandan bəri 1.250-dən çox nəfər təhsil hüququ qazanıb, onların 180-dən çoxu artıq məzundur. Son qəbullarda hər il 500 nəfərdən təxminən 150-160-ı reytinqlərin ilk 10-luğundakı universitetlərə gedib: Stanford, MIT, Oxford, Harvard, Yale, UC Berkeley, ETH Zürich və NUS bu siyahıdadır. Ən populyar istiqamətlər Böyük Britaniya, ABŞ, Türkiyə və Avstraliyadır; sahələr arasında İT, mühəndislik və verilənlərin təhlili öndədir.
Bəli. Təhsilin qalan hissəsinin maliyyələşdirilməsi üçün müraciət etmək olar. Qalib olsanız, cari tədris ilində özünüzün ödədiyi təhsil haqqı da geri qaytarılır — əvvəlki illərinki yox.
Müraciət mümkün deyil — yoxlama universitet + proqram səviyyəsində aparılır. Yeganə istisna reytinqlərin ilk 10-luğundakı universitetlərdir: onlara qəbul alan istənilən ixtisasla müraciət edə bilər.
Yox. Qaydalar tədris dili üzrə ən azı C1 səviyyəsini birmənalı tələb edir. Universitet sizi B2 ilə qəbul etsə belə, Dövlət Proqramına sənəd C1-siz keçmir.
Eyni səviyyəni əvvəllər dövlət proqramı və ya hökumətlərarası müqavilə ilə xaricdə bitirənlər həmin səviyyə üzrə yenidən müraciət edə bilməz. Azərbaycanda dövlət hesabına magistratura və ya doktoranturada normativ müddətin yarısından çox oxuyanlara da eyni məhdudiyyət aiddir.
Yox. Proqram yalnız diplom verən əyani proqramları maliyyələşdirir — dil kursları, mübadilə semestrləri və qısamüddətli proqramlar əhatəyə düşmür.