Xarici diplomun Azərbaycanda TKTA vasitəsilə tanınması və Azərbaycan diplomunun xaricdə tanınması: portal, sənədlər, müddətlər, imtina səbəbləri və ölkələr üzrə qurumlar.
Xarici diplomun Azərbaycanda TKTA vasitəsilə tanınması və Azərbaycan diplomunun xaricdə tanınması: portal, sənədlər, müddətlər, imtina səbəbləri və ölkələr üzrə qurumlar.
Xaricdə universitet bitirmisiniz və diplomdan Azərbaycanda istifadə etmək istəyirsiniz? Yoxsa əksinə, Azərbaycan diplomu ilə xaricdə magistraturaya hazırlaşırsınız? Hər iki halda qarşınıza eyni anlayış çıxır: diplomun tanınması, rəsmi dildə isə nostrifikasiya. Bu yazıda prosesi hər iki istiqamətdə izah edirik — Azərbaycanda TKTA proseduru və xaricdə apostildən CIMEA-ya qədər bütün yollar.
Nostrifikasiya xarici təhsil sənədinin yerli təhsil sisteminə uyğunluğunun rəsmi təsdiqidir. Yəni dövlət diplomunuzu yoxlayır və onun öz sistemindəki hansı dərəcəyə bərabər olduğunu müəyyən edir. Bu təsdiq olmadan xarici diplom çox yerdə etibarsız sayılır: dövlət işinə qəbulda, lisenziya tələb edən peşələrdə, bəzən isə növbəti təhsil pilləsinə keçiddə.
Avropada tanınma məsələlərini ENIC-NARIC şəbəkəsi əlaqələndirir. Hər ölkənin öz milli mərkəzi var. Azərbaycanda bu funksiyanı Təhsildə Keyfiyyət Təminatı Agentliyi (TKTA) yerinə yetirir.
Xarici ali təhsil kvalifikasiyalarının tanınması ilə Elm və Təhsil Nazirliyinin tabeliyindəki TKTA məşğul olur. Prosedur Prezident fərmanı ilə təsdiqlənmiş "Xarici dövlətlərin ali təhsilə aid kvalifikasiyalarının tanınması Qaydaları"na əsaslanır. TKTA dörd səviyyədə tanınma aparır: tam orta təhsil, orta ixtisas təhsili, bakalavriat (baza ali tibb təhsili daxil) və magistratura.
Əsas şərt sadədir: diplomu verən universitet öz ölkəsində rəsmi akkreditasiyadan keçməlidir. Bundan əlavə, təhsili həmin ölkədə real, əyani formada almağınız yoxlanılır.
İmtina qərarlarının böyük hissəsi bir neçə tipik səbəbdən qaynaqlanır. Xaricdə təhsilə başlamazdan əvvəl bu siyahını bilmək sizi vaxt və pul itkisindən qoruyur:
PhD (fəlsəfə doktoru) və elmlər doktoru dərəcələri üçün ünvan fərqlidir. Onların nostrifikasiyası ilə TKTA yox, Prezident yanında Ali Attestasiya Komissiyası (AAK) məşğul olur. Beynəlxalq müqavilə olan ölkələrdən alınmış dərəcələrə adətən 3 ay ərzində baxılır.
İndi istiqaməti dəyişək. Azərbaycan diplomu ilə xaricdə oxumaq və ya işləmək istəyirsinizsə, ilk addım adətən eynidir: sənədlərə apostil. Diplom və attestatın apostil prosesini ayrıca bələdçidə addım-addım izah etmişik.
Bundan sonrası ölkədən asılıdır, çünki hər dövlətin öz tanınma mexanizmi var. Hansı quruma müraciət edəcəyinizi ENIC-NARIC portalından (enic-naric.net) öyrənə bilərsiniz.
Universitetə qəbul üçün Polşada adətən apostilli diplom və andlı tərcümə kifayət edir. Nostryfikacja proseduru isə əsasən peşə məqsədləri üçün lazımdır, məsələn, diplom tələb edən vəzifəyə işə düzələndə. Proseduru yüksək elmi kateqoriyalı (A+, A, B+) universitetlər aparır və qərarı 90 gün ərzində verir. Rüsumu hər universitet özü müəyyən edir, qanuni maksimum hədd isə professor maaşının 50%-idir.
Almaniyada ilk ünvan anabin bazasıdır. Alman rəsmi orqanları xarici universitetləri bu bazada qiymətləndirir: universitetiniz burada H+ statusu ilə qeyd olunubsa, o, Almaniyada tanınmış ali təhsil müəssisəsi sayılır. İş üçün isə ZAB-dan Statement of Comparability (müqayisə arayışı) sifariş edə bilərsiniz. İlk müraciətin rüsumu hazırda təxminən €200-dür.
İtaliya universitetləri diplom üçün adətən CIMEA arayışları istəyir. Bu sistemin iki əsas sənədini CIMEA Verification və Comparability yazımızda izah etmişik. Bəzi hallarda konsulluqdan Dəyər Bəyannaməsi (DoV) də tələb oluna bilər.
| Ölkə | Əsas qurum / sənəd | Nə vaxt lazımdır |
|---|---|---|
| Polşa | Universitetdə nostryfikacja, məlumat üçün NAWA | Peşə məqsədləri, lisenziyalı işlər |
| Almaniya | anabin bazası / ZAB arayışı | Qəbul yoxlaması / iş üçün |
| İtaliya | CIMEA arayışları / DoV | Universitetə qəbul, dövlət prosedurları |
| Böyük Britaniya | UK ENIC | Qəbul və iş üçün müqayisə arayışı |
Əsas paket diplom, diplom əlavəsi (transkript), şəxsiyyət sənədi və notarial tərcümələrdən ibarətdir. Diplom apostillə və ya konsul leqallaşdırması ilə təsdiqlənməlidir. Sənədlər portala elektron qaydada yüklənir.
Xeyr, avtomatik tanınma yoxdur. Hər diplom ekspertizadan keçir. Ancaq akkreditasiyalı universitetdə əyani təhsil almısınızsa və fiziki iştirak şərtlərinə cavab verirsinizsə, proses adətən problemsiz keçir.
Təhsil müddətində ölkədə real yaşamağınız əsas şərtdir. Semestrləri distant formaya keçirmək cəlbedici görünsə də, bu, sonda diplomun Azərbaycanda tanınmamasına gətirib çıxara bilər. Transkript və digər akademik sənədləri də itirməyin, ekspertizada hamısı lazım olacaq.