Çexiyada çex dilində təhsil alanlar üçün dövlət universitetləri ödənişsizdir. Bura Avropa İttifaqına (Aİ) daxil olmayan ölkələrin tələbələri, o cümlədən azərbaycanlılar da daxildir. İngilisdilli proqramlar isə ödənişlidir. İki fərqli yol,…
Çexiyada çex dilində təhsil alanlar üçün dövlət universitetləri ödənişsizdir. Bura Avropa İttifaqına (Aİ) daxil olmayan ölkələrin tələbələri, o cümlədən azərbaycanlılar da daxildir. İngilisdilli proqramlar isə ödənişlidir. İki fərqli yol, universitetlər, diplomların tanınması və müraciət prosesi haqqında burada sadə dildə oxuya bilərsiniz.
Çexiya xaricdə ödənişsiz təhsil axtaran tələbələr üçün ən az qiymətləndirilən ölkələrdən biridir. Bunun səbəbi sadədir, çünki dövlət universitetlərində çex dilində təhsil alan hər bir tələbə ödənişdən azaddır. Bura Aİ üzvü olmayan ölkələrin vətəndaşları, o cümlədən azərbaycanlılar da daxildir. Sizdən tələb olunan yeganə şərt çex dilini öyrənməkdir. İngilis dilində oxumaq istədiyiniz halda isə təhsil ödənişli olur, ancaq təhsil haqları Qərbi Avropa ilə müqayisədə xeyli aşağıdır. Aşağıda hər iki variant, universitetlər, diplomların tanınması, müraciət prosesi və xərclər barədə ətraflı məlumat ala bilərsiniz.
Çexiyanın əsas üstünlüyü keyfiyyətli təhsilin münasib qiymətlərlə birləşməsidir. Ölkə Avropanın mərkəzində yerləşir, təhsil sistemi güclüdür, yaşayış xərcləri isə Almaniya və ya Fransa ilə müqayisədə daha aşağıdır. Çex dilini öyrənməyə hazır olan tələbələr üçün təhsil tamamilə ödənişsiz ola bilər.
Çexiyada təhsil alarkən qarşılaşacağınız əsas seçim budur. Ölkə qanunvericiliyinə əsasən, dövlət universitetlərində çex dilində təhsil bütün xarici tələbələr üçün ödənişsizdir. Yəni azərbaycanlı tələbələr də çex dilində təhsil aldıqları halda təhsil haqqı ödəmirlər. Bunun qarşılığında isə dili öyrənməli, adətən B2 səviyyəsinə çatmalı və qəbul imtahanlarından keçməlisiniz.
Eyni ixtisası ingilis dilində oxumaq istədiyiniz halda isə təhsil ödənişli olur. Bu variant dil baxımından daha rahat olsa da, illik təhsil haqqı ödəməyinizi tələb edir. Yekun qərar tamamilə sizdən asılıdır: ödənişsiz çex dili, yoxsa ödənişli ingilis dili.
Çex dilində təhsil aldıqda təhsil haqqı ödənilmir. Bu zaman yalnız müraciət üçün nəzərdə tutulan kiçik inzibati rüsumu (təxminən €20–35) ödəməlisiniz. İngilisdilli proqramlarda isə illik təhsil haqqı ixtisasa və universitetə görə dəyişir.
| Sahə (ingilisdilli) | İllik təhsil haqqı (təxmini) |
|---|---|
| Humanitar və sosial elmlər | €2.000–6.000 |
| Biznes və iqtisadiyyat | €4.000–6.000 |
| Mühəndislik, IT, təbiət elmləri | €3.000–7.000 |
| Tibb və diş təbabəti | €8.000–24.000 |
İngilis dilində təhsil üçün ən baha istiqamət tibb və diş təbabəti sahələridir, çünki bəzi fakültələrdə illik təhsil haqqı €15.000-dən yuxarı ola bilir. Eyni ixtisaslar çex dilində tamamilə ödənişsiz olsa da, qəbul imtahanlarında rəqabət olduqca yüksəkdir. Bu rəqəmlər hər il yeniləndiyi üçün dəqiq məbləği fakültənin rəsmi internet səhifəsindən yoxlamağınız tövsiyə olunur.
Seçəcəyiniz təhsil dili digər bütün qəbul tələblərini də müəyyənləşdirir. Çex dili ödənişsiz təhsil, ingilis dili isə ödənişli proqramlar üçün tələb olunur.
| Proqram dili | Sertifikat / tələb |
|---|---|
| Çex dilində (ödənişsiz) | Çex dili B2 (CCE imtahanı) + qəbul imtahanı |
| İngilis dilində (ödənişli) | IELTS 6.0–6.5 və ya TOEFL iBT 80+ |
Çex dili sertifikatını (CCE) Karlov Universitetinin ÚJOP mərkəzi təqdim edir və bu imtahanı bir çox ölkədə vermək mümkündür. İngilisdilli proqramlarda təhsil almaq üçün çex dili tələb olunmasa da, gündəlik ünsiyyətdə bu dilin əsaslarını bilmək sizə böyük üstünlük qazandıracaqdır.
Çexiyanın 8 universiteti dünya reytinqlərində ilk 1.000 ali təhsil müəssisəsi sırasına daxildir. Ölkənin ən tanınmış universitetləri və onların güclü olduğu sahələr aşağıdakılardır:
| Universitet | Şəhər | Güclü sahələr |
|---|---|---|
| Karlov Universiteti (Univerzita Karlova) | Praqa | Tibb, hüquq, humanitar və təbiət elmləri |
| Çexiya Texniki Universiteti (ČVUT) | Praqa | Mühəndislik, IT, memarlıq, fizika |
| Masarik Universiteti (Masaryk) | Brno | İnformatika, hüquq, tibb, sosial elmlər |
| Brno Texniki Universiteti (VUT) | Brno | Mühəndislik, IT, tikinti |
| Praqa İqtisadiyyat Universiteti (VŠE) | Praqa | İqtisadiyyat, biznes, idarəetmə |
| Palatski Universiteti (Palacký) | Olomouts | Tibb, təbiət elmləri, humanitar sahələr |
Bu proses azərbaycanlı tələbələrin ən çox diqqətdən qaçırdığı mərhələlərdən biridir. Çexiyada xarici təhsil sənədləri avtomatik olaraq tanınmır, ona görə də həmin sənədi Çexiya təhsil sistemi ilə müqayisə edən rəsmi nostrifikasiya prosesindən keçirməlisiniz. Bakalavr proqramlarına müraciət etmək üçün orta məktəb attestatınızın rəsmi şəkildə tanınması mütləqdir.
Çexiyada vahid müraciət sistemi mövcud deyil, çünki hər bir universitet, hətta hər bir fakültə öz son qəbul tarixini və imtahan şərtlərini sərbəst müəyyən edir. Bu səbəbdən seçdiyiniz proqramların tələblərini ayrıca yoxlamağınız mütləqdir.
Çexiyada bir tələbənin orta aylıq xərcləri təxminən €500–750 təşkil edir. Ölkənin ən bahalı şəhəri Praqadır, Brno və Olomouts kimi tələbə şəhərləri isə daha büdcəyə uyğundur. Qiymətlərdəki ən böyük fərq isə kirayə mənzil bazarında hiss olunur.
| Xərclər | Praqa (aylıq) | Brno (aylıq) |
|---|---|---|
| Yataqxana (kolej) | €145–270 | €200–320 |
| Kirayə otaq | €350–600 | €265–480 |
| Yemək | €160–240 | €160–240 |
| Nəqliyyat (tələbə bileti) | təxminən €4 | təxminən €8 |
Praqada ictimai nəqliyyat Avropada ən ucuzlardan biridir, çünki illik tələbə biletinin qiyməti təxminən €50-dir. Tələbə yataqxanaları (kolej) ən sərfəli seçim hesab olunsa da, yerlər məhduddur. Özəl ev və ya otaq kirayələmək daha rahatdır, ancaq bu variant daha baha başa gəlir. Göstərilən bütün rəqəmlər təxminidir və hər il dəyişə bilər.
Çexiyada təhsil müddəti 90 gündən uzun olduğu üçün sizə uzunmüddətli (D tipli) tələbə vizası və ya yaşayış icazəsi lazım olacaqdır. Azərbaycandakı müraciətlər birbaşa Bakı şəhərində yerləşən Çexiya səfirliyi vasitəsilə həyata keçirilir. Əsas tələblərə universitetə qəbul sənədi, yaşayış yeri və maliyyə vəsaitinin təsdiqi (birillik yaşayış xərclərini qarşılayacaq məbləğ), tibbi sığorta və apostilli məhkumluq barədə arayış daxildir. Bütün bu proses, o cümlədən sənədlərin toplanması, görüş vaxtının (randevu) təyin edilməsi və rüsumlar barədə Çexiya tələbə vizası bələdçimizdə ətraflı məlumat vermişik.
Çexiyada ən böyük maliyyə dəstəyi elə çex dilində ödənişsiz təhsilin özüdür. Bundan başqa, tələbələr üçün bir neçə fərqli təqaüd imkanı da mövcuddur:
Diqqət: Çexiya hökumətinin inkişaf təqaüdü hazırda Azərbaycan vətəndaşları üçün keçərli deyil. Həmçinin Azərbaycanın Dövlət Proqramının siyahısına da Çexiya universitetləri daxil edilməmişdir. Ona görə də azərbaycanlı tələbələr üçün ən ideal seçim çex dilində ödənişsiz təhsil almaq və ya Vışeqrad təqaüdünə müraciət etməkdir. Mövcud olan bütün maliyyə dəstəyi proqramları haqqında ətraflı məlumat almaq üçün təqaüd bölməmizə nəzər sala bilərsiniz.
Akkreditasiyadan keçmiş universitetlərdə təhsil alan beynəlxalq tələbələr Çexiyada əlavə iş icazəsi almadan çalışa bilərlər. Bu, Avropa ölkələrində nadir rast gəlinən böyük üstünlükdür. Həftəlik iş saatlarına dair sabit bir limit qoyulmasa da, sizin əsas məqsədiniz təhsil almaq olmalıdır. Məzun olduqdan sonra isə iş tapmaq üçün sizə 9 aylıq yaşayış icazəsi verilir. Müvafiq bir iş tapdıqdan sonra bu sənədi asanlıqla işçi kartına və ya Aİ Mavi Kartına (Blue Card) dəyişdirə bilərsiniz.
Bəli, ingilisdilli proqramları seçdiyiniz halda bu mümkündür, ancaq həmin proqramların ödənişli olduğunu unutmamalısınız. Tamamilə ödənişsiz təhsil almaq üçün isə çex dilini (adətən B2 səviyyəsində) öyrənməyiniz tələb olunur.
Çex dilində təhsil alan hər bir xarici tələbə, o cümlədən azərbaycanlılar dövlət universitetlərində təhsil haqqından tamamilə azaddır. İngilis dilində təklif olunan proqramlar isə ödənişlidir.
Bunun üçün ilk növbədə attestatınız nostrifikasiya prosesindən keçərək rəsmi şəkildə tanınmalıdır. Bəzi universitetlər bu sənəd təsdiqi mərhələsini qəbul prosesi çərçivəsində özləri həyata keçirir.